Có một nỗi sợ tôi không kể cho ai suốt nhiều năm: sợ chính ánh mắt của người khác. Không phải sợ ai đánh mình. Không phải sợ ai chửi mình. Chỉ là sợ họ nhìn. Sợ cái nhìn lướt qua, rồi dừng lại ở đôi chân mình, ở chiếc xe lăn dưới mình. Tôi đã sống ba năm trong nỗi sợ đó. Ba năm sau bốn bức tường.
Tôi kể bạn nghe chuyện này không phải để bạn thương tôi. Tôi kể vì tôi tin có ai đó ngoài kia đang trốn. Trốn trong phòng. Trốn sau màn hình. Trốn sau một lý do nghe rất hợp lý. Và tôi muốn nói với người đó một câu thôi: tôi hiểu. Tôi từng y hệt vậy.
Tôi sinh con đầu lòng và ngồi xe lăn từ đó. Tám năm trước. Cái giá tôi chọn để con tôi được sống. Tôi không kể lại chuyện ký giấy giữ con ở đây — chuyện đó tôi để dành cho một bài khác. Hôm nay tôi muốn kể chuyện sau đó. Chuyện khi tôi đã thắng, con tôi đã chào đời khỏe mạnh, còn tôi thì ngồi trên chiếc xe lăn này.
Người ta cứ tưởng thắng rồi là xong. Là vui. Là bình yên.
Không. Sau khi thắng mới là phần khó nhất.
Tôi có chuỗi nhà thuốc. Mười bảy năm tôi làm nghề dược, gây dựng từng cửa hàng một. Khi còn đứng được, tôi đứng sau quầy, tôi tư vấn cho bệnh nhân, tôi nhìn vào mắt họ. Rồi một ngày tôi không đứng dậy được nữa. Và tôi nhận ra một điều rất lạ về chính mình: tôi không xấu hổ vì ngồi xe lăn. Thật. Cái xe lăn này là cái giá tôi chọn, tôi chọn nó để con tôi sống, tôi tự hào về lựa chọn đó.
Nhưng tôi sợ ánh mắt.
Tôi sợ bệnh nhân bước vào, hỏi một câu, và tôi không đứng dậy được để bước ra tư vấn cho họ như xưa. Tôi sợ cái khoảnh khắc họ nhìn xuống. Cái khoảnh khắc một giây thôi, khi họ hiểu ra. Tôi sợ ánh mắt thương hại. Tôi sợ ánh mắt tò mò. Tôi sợ luôn cả ánh mắt tử tế — vì tử tế kiểu đó cũng nhắc tôi nhớ mình đang khác đi.
Thế là tôi làm một việc mà bây giờ nghĩ lại tôi vẫn thấy nó vừa thông minh vừa đau lòng. Tôi quản lý cả chuỗi nhà thuốc của mình qua camera.
Tôi ngồi trong nhà. Mắt nhìn màn hình. Cửa hàng của tôi mà tôi điều hành như một người đứng ngoài.
Tôi thấy nhân viên. Tôi thấy khách. Tôi thấy mọi thứ diễn ra. Nhưng không ai thấy tôi. Đó mới là điều tôi muốn. Không ai thấy tôi nghĩa là không ai nhìn tôi. Không ai nhìn tôi nghĩa là tôi an toàn.
Ba năm. Bạn thử dừng lại một chút mà hình dung ba năm dài cỡ nào. Ba mùa mưa. Ba cái Tết. Ba lần sinh nhật con. Suốt ngần ấy thời gian tôi không bước ra khỏi cửa. Tôi sống với bốn bức tường. Tôi nói chuyện với con, với chồng, với cái màn hình camera. Còn thế giới ngoài kia thì tôi nhìn nó qua một ô vuông nhỏ.
Tôi là người luôn muốn chứng minh mình giỏi. Từ nhỏ tôi đã vậy. Tôi luôn muốn người ta thấy tôi thành công, thấy tôi mạnh mẽ. Và tôi cũng là người luôn nén nỗi đau xuống, giấu nó thật kỹ, không cho ai thấy. Hai cái tính đó cộng lại trong ba năm bốn bức tường thành ra một thứ rất độc: tôi cười với mọi người ban ngày, và tôi chỉ khóc khi không còn ai nhìn thấy.
Tôi cười với cả thế giới qua màn hình. Rồi tôi khóc một mình, khi chắc chắn không còn ai nhìn thấy.
Bạn có bao giờ khóc kiểu đó chưa? Khóc mà phải canh giờ. Khóc mà phải đợi con ngủ, đợi chồng đi làm, đợi căn nhà yên lặng hẳn. Khóc như đi ăn trộm cảm xúc của chính mình. Tôi khóc kiểu đó suốt một thời gian dài. Và nước mắt kiểu đó nó không làm mình nhẹ đi. Nó chỉ đào cái hố sâu thêm.
Rồi tôi bắt đầu tập tành bán hàng online.
Tại sao? Vì tôi không chịu được cảm giác mình vô dụng. Tôi vẫn muốn làm gì đó, kiếm ra tiền, chứng minh mình còn giá trị. Tôi bán mỹ phẩm. Tôi bán thực phẩm chức năng. Tôi bán cả đai nịt bụng latex, làm kinh doanh hệ thống. Tôi học cách đăng bài, cách chốt đơn, cách xây tuyến dưới.
Nhưng tôi không vui. Bạn biết vì sao không?
Vì tôi đang bán hàng trong khi giấu chính mình.
Không một ai trong những người tôi bán hàng biết tôi ngồi xe lăn. Không ai. Tôi xây cả một hình ảnh online thật bóng bẩy, thật năng động, mà phía sau cái hình ảnh đó là một người phụ nữ không dám bước ra cửa. Tôi sai nghề — tôi là dược sĩ mà đi bán đai nịt bụng. Và tôi sai cả với chính mình — tôi bán hàng bằng một cái mặt nạ.
Cái mặt nạ đó mệt lắm bạn ạ. Đeo nó cả ngày, rồi đêm về lại tháo ra để khóc. Tôi cứ tưởng giấu được chiếc xe lăn là tôi đang bảo vệ mình. Hóa ra tôi đang tự nhốt mình thêm một lần nữa, lần này là nhốt trong một hình ảnh giả.
Năm 2019 tôi gặp thầy Phạm Thành Long.
Tôi đi học. Tôi học hết các khóa của thầy, rồi tôi bước vào Eagle Camp. Tôi không kể chi tiết câu nói đổi đời ở đây — câu "Em là dược sĩ thì xây kênh Dược sĩ gia đình đi" tôi đã kể trong một bài riêng. Hôm nay tôi chỉ muốn nói về một thứ thầy đã làm với cái đầu của tôi, cái thứ liên quan trực tiếp đến nỗi sợ bị nhìn.
Thầy bắt tôi nhìn lại chiếc xe lăn.
Cả đời tôi nghĩ chiếc xe lăn là dấu chấm hết. Là thứ tôi phải giấu. Là lý do tôi phải trốn. Thầy nói với tôi một điều mà lúc đó tôi nghe xong còn chưa tin nổi: chiếc xe lăn không phải dấu chấm hết. Nó là phương tiện. Và hơn thế nữa, nó là đòn bẩy. Nó chính là điểm khác biệt của tôi, là thứ làm thương hiệu cá nhân của tôi không lẫn vào ai được.
Thứ tôi giấu suốt ba năm vì sợ người ta nhìn — lại chính là thứ khiến người ta phải nhìn theo một cách hoàn toàn khác.
Bạn nghe có thấy ngược đời không? Tôi cũng thấy ngược đời. Suốt ba năm tôi xây cả một cuộc sống quanh việc che chiếc xe lăn. Tắt camera của chính mình đi để không ai thấy. Đeo mặt nạ online để không ai biết. Vậy mà người ta bảo tôi: cái đó không phải để giấu, cái đó để đưa ra ánh sáng.
Lần đầu tôi cầm micro, tôi run. Tôi phải lấy hơi mấy lần mới nói được. Lần đầu tôi quay video, tay tôi lạnh, tim tôi đập như trống. Bạn tưởng tượng một người ba năm trốn ánh mắt, giờ phải tự đưa mặt mình, đưa chiếc xe lăn của mình lên màn hình cho cả thế giới xem. Đó không phải dũng cảm kiểu anh hùng. Đó là dũng cảm kiểu run rẩy. Tay vẫn run mà vẫn bấm nút đăng.
Nhưng tôi đăng cái video đầu tiên đó. Và sau cái đầu tiên, là cái thứ hai. Rồi cái thứ ba. Đến giờ thì nhiều không đếm xuể.
Bạn có thấy điều buồn cười không? Cái việc tôi sợ nhất trên đời — bị người ta nhìn — bây giờ trở thành nghề của tôi. Tôi đứng trước đám đông. Tôi cầm micro. Tôi để hàng trăm người nhìn mình ngồi trên chiếc xe lăn này. Và tôi không trốn nữa.
Thầy bảo tôi vào BNI. Tôi vào. Và đó là nơi tôi học cách ngồi giữa một phòng đầy người mà không co rúm lại.
Năm 2022 tôi làm Chủ tịch BNI Rainbow Chapter, hơn 150 thành viên, và tôi nhận giải thưởng xuất sắc nhất. Hơn hai năm nay tôi làm Giám đốc cộng đồng BNI Best Chapter. Cộng đồng đó khởi đầu chỉ có 13 người chuyển khoản ngay tại lớp của thầy Long. Mười ba người. Rồi lên 35. Giờ gần 100 chủ doanh nghiệp sinh hoạt offline với nhau ở Sài Gòn.
Người phụ nữ ba năm không ra khỏi nhà, giờ mỗi tuần ra ngoài, ngồi giữa cả trăm người, bắt tay, kết nối, đứng lên chia sẻ. Từ một ô vuông camera, đến cả một hội trường. Tôi vẫn còn nhớ rõ cảm giác lần đầu đẩy xe lăn vào cái phòng đông người đó — tim đập thình thịch, nhưng tôi không quay đầu nữa.
Rồi từ chiếc kênh thương hiệu cá nhân tôi xây, bạn bè thấy tôi làm có kết quả nên nhờ tôi hướng dẫn. Một người, hai người, rồi thành cả một hành trình. Bây giờ tôi đào tạo coach 1:1 xây kênh thương hiệu cá nhân cho bác sĩ, dược sĩ, huấn luyện viên dinh dưỡng. Hơn 100 học viên đã thành công, có kênh từ 100.000 đến 500.000 người theo dõi. Tỷ lệ thành công 80 đến 90 phần trăm. Có học viên giờ còn tự training lại các bác sĩ khác.
Mỗi lần một học viên gửi kết quả về, tôi vẫn xúc động như lần đầu. Vì tôi biết quá rõ cái cảm giác đứng trước nút đăng mà tay run. Tôi biết nỗi sợ bị nhìn nó nặng cỡ nào. Cho nên khi thấy một người vượt được nó, tôi vui như chính mình vượt thêm lần nữa.
Vậy tôi đã bước ra khỏi vùng tối bằng cách nào? Bạn đừng đợi tôi cho một công thức năm bước long lanh. Không có đâu.
Tôi bước ra bằng cách nhúc nhích. Đúng nghĩa đen của từ đó. Nhúc nhích từng chút một.
Tôi không thức dậy một buổi sáng và hết sợ. Nỗi sợ không biến mất. Tôi chỉ làm một việc nhỏ trong khi vẫn còn sợ. Quay một video dù tay run. Đăng một bài dù tim đập. Đi một buổi BNI dù muốn quay về. Cầm micro dù phải lấy hơi mấy lần. Mỗi việc nhỏ đó không xóa được nỗi sợ, nhưng nó chứng minh cho tôi một điều: tôi vẫn sống được dù đang sợ.
Bạn không cần hết sợ rồi mới bước ra. Bạn bước ra trong khi vẫn còn sợ. Đó mới là sự thật.
Cái khiến tôi nhúc nhích được không phải là tôi tự dưng mạnh lên. Mà là tôi có lý do để bước. Tôi có ba đứa con gái. Tôi có chồng tôi, anh Nguyễn Thanh Vũ. Tôi có mẹ tôi để báo hiếu. Tôi là người kiếm tiền chính trong nhà, người quyết định tài chính của cả gia đình. Nếu tôi cứ trốn sau bốn bức tường thì những người tôi thương dựa vào đâu?
Nỗi sợ bị nhìn của tôi rất to. Nhưng tình thương của tôi với mấy người đó còn to hơn. Và khi một thứ to hơn nỗi sợ, bạn sẽ bước. Bạn run, nhưng bạn bước.
Hóa ra tôi không bước ra được vì bỗng dưng can đảm hơn nỗi sợ. Tôi bước ra vì có những người tôi thương — và họ lớn hơn nỗi sợ đó.
Tôi vẫn ngồi xe lăn. Tay chân tôi vẫn biến dạng. Hai mươi lăm năm tôi sống chung với căn bệnh viêm đa khớp dạng thấp này rồi — từ năm mười tám tuổi, hồi còn học lớp 12. Có những ngày đau lắm. Có những ngày mệt rã rời. Tôi không vẽ ra cho bạn một bức tranh màu hồng đâu.
Nhưng tôi không còn trốn nữa. Đó là điều khác hẳn. Cái thân thể tôi vẫn vậy, nhưng cái nhà tù tôi đã ra khỏi. Nhà tù thật sự ba năm đó không phải là chiếc xe lăn. Nhà tù thật sự là nỗi sợ ánh mắt người khác. Và nỗi sợ thì có thể bước ra được, bạn ạ. Từng bước nhỏ một.
Tinh thần của tôi bây giờ là tinh thần chiến binh. Còn sức khỏe là còn tất cả. Nếu mai này tôi mất hết, tôi vẫn làm lại từ đầu. Tôi tin chắc như vậy, vì tôi đã làm lại một lần rồi — từ con số không sau bốn bức tường, từ một người không dám ra cửa.
Nên nếu bạn đang trốn ở đâu đó. Trốn sau một màn hình, sau một cái mặt nạ, sau một lý do nghe rất hợp lý. Nếu bạn đang sợ ánh mắt của ai đó. Tôi muốn nói với bạn câu này:
Bạn không cần phải bước thật xa hôm nay. Bạn chỉ cần nhúc nhích một chút. Quay một video. Gửi một tin nhắn. Bước ra cửa một lần. Trong khi vẫn còn sợ.
Vì cái ánh mắt mà bạn đang sợ kia, nó không giam được bạn đâu. Chỉ có nỗi sợ của bạn về nó mới giam được bạn thôi. Và nỗi sợ đó là thứ duy nhất nằm trong tay bạn.
Tôi từng trốn ba năm. Giờ tôi đi khắp nơi. Nếu một người ngồi xe lăn, tay chân biến dạng, từng quản lý nhà thuốc qua camera vì không dám để người ta nhìn — mà còn ra được khỏi bốn bức tường, thì bạn cũng ra được. Tôi tin bạn. Bây giờ tới lượt bạn tin chính mình.